Wat was het een fantastische dag met een kleine groep uit onze Wilhelminapark buurt. Helaas kon Edwin door familieomstandigheden ons niet begeleiden als ervaren vogelaar maar zijn vervangster Debby Doodeman van Fogol (fogol.nl ) bleek ook een geweldige gids te zijn. De Marker Wadden is een cluster van vijf nieuwe, onbewoonde natuureilanden, die van 2016 tot 2021 kunstmatig in het Nederlandse Markermeer zijn aangelegd. Oud en jong genoten met volle teugen van de zeiltocht naar de Marker Wadden, van het verblijf daar en van de tocht op de motor terug naar Enkhuizen.

Vroeg in de ochtend van die 6e juli gingen we aan boord van de Koftjalk ‘Schuttevaer’ uit Enkhuizen met Olaf als schipper en Ida zijn assistente. Zo’n 10 mensen uit onze Wilhelminapark buurt en 30-40 van elders. Met haar lengte van 43 meter is de Schuttevaer de grootste nog bestaande koftjalk in Nederland.

Eenmaal op de boot kregen we een lekker kopje koffie of thee en voeren we op de motor richting de sluis. De Krabbersgatsluis vlakbij Enkhuizen is sinds 1971 een waterverbinding tussen het Markermeer en het IJsselmeer. De sluis kruist de N307 middels een zogenaamd ‘naviduct’. De sluis ligt heel uniek bovenop een autotunnel als enige in de wereld. Dus de weg gaat onder de scheiding van het Markermeer en het IJsselmeer door.

Al varende werden we gewezen op bijzondere flora en fauna op de wal. In de bomen langs de vaarroute zagen we met de verrekijker een Haviksnest met jongen en wilde lathyrus of wel Aardaker. Eenmaal door de sluis heen hesen we de zeilen met veel sterke armen.

Een gids hield een inspirerend en verhelderend verhaal over het ontstaan van de Marker Wadden en over de ontwikkelingen in het Markermeer.  

Tot de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 was er in dit gebied eb en vloed. Toen ontstond het IJsselmeer. Dertig jaar later besloot de overheid Enkhuizen en Lelystad met elkaar te verbinden. Door de zogenaamde compartimenteringsdam tussen Lelystad en Enkhuizen (gebouwd tussen 1963 en 1976) waarbij IJsselmeer werd gescheiden van Markermeer, werd de deltadynamiek lam geslagen en door de harde overgangen ging de kwaliteit van het water achteruit. Het aantal eenden bleek af te nemen omdat het aantal driehoeksmosselen afnam door vertroebeling van het water waarbij de kwakkelmossel de driehoeksmossel had verdrongen .  

Roel Posthoorn nam het initiatief van de Marker Wadden in de hoop daarmee een toekomstbestendig ecologisch systeem te ontwikkelen met als gevolg groeiende plantenrijkdom, paaiplaats voor vissen enzovoorts. 

De eilanden werden aangelegd met zand, klei en slib uit het Markermeer. Het project draagt bij aan het natuurherstel van het kwaliteitsarme meer, dat ecologisch gezien in een slechte toestand verkeerde. Ten gevolge van het afsluiten van het Markermeer door de Houtribdijk hoopte zich gedurende vele decennia slib op. Dit slib, in combinatie met de turbulentie van het water, maakte het water in het Markermeer troebel en verstikte het bodemleven, waardoor de ecologische kwaliteit van dit natuurgebied achteruitging. Vissen, waterplanten en schelpdieren hadden moeite met overleven, waardoor er voor trekvogels gebrek aan voedsel dreigde te ontstaan. 

Door de aanleg van natuureilanden met zand, klei en slib uit het Markermeer komt nieuwe natuur tot ontwikkeling. Zowel onder als boven water. Een natuurparadijs voor vissen en vogels en een heerlijk recreatie-eiland. Met de aanleg van Marker Wadden creëren Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat en Boskalis een robuust natuurgebied in het hart van Nederland, waar we op innovatieve wijze bouwen met en voor de natuur. Marker Wadden is een groot project dat zorgt voor het natuurherstel van het Markermeer en is een deelgebied van Nationaal Park Nieuw Land, gevormd in 2018. De natuurlijke oevers van de eilanden bieden straks meer kans aan vissen om te paaien en foerageren, met gevolg dat er weer grote aantallen vogels zoals sterns en steltlopers zullen terugkeren naar het gebied. Zij kunnen immers meer voedsel vinden. ‘De hoop is dat er over een aantal jaren weer bijzondere soorten terugkeren naar het Markermeer en dat menigeen daarvan kan genieten door een mooie vaartocht of wandeling over het eiland’, aldus Roel Posthoorn, werkzaam bij Natuurmonumenten en projectdirecteur Marker Wadden. 

Met gehesen zeilen maar met de motor bijgezet voeren we tussen opvallende plakken drijvend groen door, het zogenaamde fonteinkruid, een doorn in het oog van menig watersporter. Maar ’t fonteinkruid hoort bij de biodiversiteit van de wateren en is goed voor de waterkwaliteit. De plakken drijvend fonteinkruid worden ‘gemaaid’ met maaischepen om de havens bereikbaar te houden voor alle gebruik en daarmee zeilers te vriend.  

Onze gids vertelde ook over de gevolgen van het Donau-Rijn kanaal waardoor organismen uit de verre Zwarte Zee nu ook hier worden waargenomen. Over de iconische aalscholver die graag paling eet, maar de palingstand loopt enorm terug. Hoe onderzoekers de braakballen van de aalscholvers analyseren om te kijken welke vissoorten ze nu eten. Ze blijken nu zwartbekgrondel te eten. Aalscholvers pendelen van het Naardermee naar de Marker Wadden en ter wille van de aalscholvers is er een doorvliegportaal gemaakt door hoogspanningsleidingen  te verlengen. Op dit moment is er een aalscholverkolonie op de Kreupel, een nieuw aangelegd vogeleiland in het IJsselmeer, waar ze grondnesten maken bij gebrek aan bomen. 

Onderweg werden we al lekker gemaakt met allerlei vogels die we naar verwachting zullen zien: baardmannetjes, zeearend, blauwe kiekendief, waterral, diverse eenden zoals de tafeleend, kuifeend, krakeend, slobeend, de oranje Casarka eend enz. Misschien ook lepelaars en zelfs flamingo’s.  Ook diverse planten zoals de rietorchis en de moeraswespenorchis. Die orchideeën spotten we inderdaad later die dag.

We legden aan langs een van de steigers met hulp van een vrijwilliger aldaar. Landal heeft op het recreatieve eiland een aantal huisjes gebouwd voor toeristen; de opbrengst gaat naar Natuurmonumenten.  

Vogelgids Debby nam een deel van de groep onder haar leiding mee het eiland op, gewapend met kijkers en veel nieuwsgierigheid. Ikzelf heb met een veel kleinere groep een eigen route gelopen omdat we kleine kinderen bij ons hadden die een ander tempo lopen en op hun eigen manier genoten van de Marker Wadden. 

De stormen van de afgelopen maand bleken duidelijk hun sporen achtergelaten te hebben: een van de drie vogel uitkijkpunten bleek niet toegankelijk omdat de aanlooproute ondergelopen was door de vele regen en de daken van de huisjes liepen schade op en werden op dat moment hersteld. Urenlang dwaalden beide groepen over het prachtige eiland dat inmiddels prachtig begroeid is met een grote diversiteit aan planten. De verhalen en foto’s van de groep die met Debby het eiland verkenden zijn het levende bewijs van de veelheid aan vogels en planten op het eiland. Bontbekplezier, buizerd, kemphaan, Europese flamingo, pontische meeuw, oeverzwaluw, visdief, tureluur, gele- en witte kwikstaart, grote zilverreiger, casarca, grutto, baardman, rietgors, lepelaar, rietzanger, slobeend, knobbelzwaan, wintertaling, kleine plevier, waterhoen, kuifeend, kokmeeuw en meerkoet. De drie vogelkijkhutten liggen verspreid over het eiland. 

Onderweg troffen we een vrijwilligster bij een soort klamboe. Ze vertelde dat met de zgn. ‘Malaiseval’ insecten worden gevangen die onderzoekers vervolgens bestuderen om te kijken hoe het met de muggen-en andere met name vliegende insectenstand is. De insecten vliegen tegen het gaas, gaan naar boven en komen dan in een pot alcohol terecht. De vallen hebben geen invloed op de stand van de insectenpopulaties, zo heeft onderzoek aangetoond. 

Een prachtige dag van genieten en verwondering. Goed verzorgd met koffie en thee, soep en brood en heel veel hartelijkheid. Dank aan iedereen die erbij betrokken was en aan onze buurtvereniging die dit unieke initiatief nam! 

Geertruid Kortman 

Europese flamingo